Środki spożywcze i dodatki do żywności

• Cukier
• Czy wszystkie składniki Exxx są szkodliwe?
• Dodatki do żywności a prawodawstwo polskie
• Gdzie mogę znaleźć objaśnienia dotyczące dodatków do żywności i symboli E-xxx?
• Lecytyna sojowa - E 322
• Margaryna
• Podpuszczka
• Wybrane zwierzęce składniki i dodatki do produktów
• Znakowanie środków spożywczych i dozwolonych substancji dodatkowych

Istnieją sprzeczne opinie samych wegetarian co do używania w procesie produkcji sacharozy składników odzwierzęcych. Chodzi tu o podejrzenie używania filtrów z węgla pochodzącego ze spalenia kości zwierząt (opisane jest to w wegetariańskim FAQ grupy newsowej ircx.pl.polskavege). Wiadomości pochodzące od Gandalfa świadczą o małym prawdopodobieństwie stosowania w polskich cukrowniach tego etapu technologicznego. Pewne jest natomiast (z tego samego źródła), że używany jest tłuszcz odzwierzęcy jako środek przeciwko spienianiu (w małej ilości która do cukru gotowego raczej nie przechodzi).
Wypada też obalić opinie jakoby cukier "brązowy" był pozbawiony powyższych negatywnych cech. Jego barwa pochodzi z dodawanej doń melasy a nie nieoczyszczenia.
Natomiast raczej nie wymaga dyskusji fakt niewielkiej a raczej negatywnej wartości sacharozy jako bardzo przetworzonej i oczyszczonej żywności (no ale to już zupełnie inna bajka). Ludziom niechętnym cukrowi jako słodycz polecić można wszelkiego rodzaju słody ze zbóż (kukurydziany, pszenny, ryżowy, jęczmienny i mieszane), syropy (klonowy, buraczany, daktylowy), słodzenie suszonymi owocami, bananami, przecierem jabłkowym i podobnymi, prostymi źródłami słodkiego smaku.

do góry | komentarze [4] | dodaj komentarz

Zalezy. Niektore Exxx są zupełnie nieszkodliwe. Swój symbol posiadają np. również kwasek cytrynowy, sól, ekstrakty z papryki i pomidorów i wanilii, olejek miętowy, a także kwas foliowy i witamina C. Symbol Exxx w żadnym razie NIE jest więc synonimem substancji szkodliwej, której ilość należy limitować.

do góry | komentarze [33] | dodaj komentarz

Podstawowym aktem prawnym w tym zakresie jest USTAWA z dnia 11 maja 2001 r. o warunkach zdrowotnych żywności i żywienia (Dz.U. 2005 Nr 31 poz. 265) wraz z późniejszymi zmianami. Cytujemy zawarte w niej podstawowe definicje:

"dozwolone substancje dodatkowe - substancje niespożywane odrębnie jako żywność, niebędące typowymi składnikami żywności, posiadające wartość odżywczą lub jej nieposiadające, których celowe użycie technologiczne w procesie produkcji, przetwarzania, przygotowywania, pakowania, przewozu i przechowywania spowoduje zamierzone lub spodziewane rezultaty w środku spożywczym albo w półproduktach będących jego komponentami; dozwolone substancje dodatkowe mogą stać się bezpośrednio lub pośrednio składnikami żywności lub w inny sposób oddziaływać na jej cechy charakterystyczne, z wyłączeniem substancji dodawanych w celu zachowania lub poprawienia wartości odżywczej; dozwolone substancje dodatkowe mogą być stosowane tylko wtedy, kiedy ich użycie jest technologicznie uzasadnione i nie stwarza zagrożenia dla zdrowia lub życia człowieka;

suplementy diety - środki spożywcze, których celem jest uzupełnienie normalnej diety, będące skoncentrowanym źródłem witamin lub składników mineralnych lub innych substancji wykazujących efekt odżywczy lub inny fizjologiczny, pojedynczych lub złożonych, wprowadzanych do obrotu w formie umożliwiającej dawkowanie, w postaci: kapsułek, tabletek, drażetek i w innych podobnych postaciach, saszetek z proszkiem, ampułek z płynem, butelek z kroplomierzem i w innych podobnych postaciach płynów i proszków przeznaczonych do spożywania w małych odmierzonych ilościach jednostkowych;

substancje pomagające w przetwarzaniu - substancje, które nie są same spożywane jako składniki żywności, celowo stosowane w przetwarzaniu surowców, żywności lub ich składników dla osiągnięcia zamierzonego celu technologicznego w procesie produkcji, które mogą spowodować niezamierzone, lecz technicznie nieuniknione występowanie ich pozostałości lub ich pochodnych w produkcie końcowym, które nie zagrażają zdrowiu oraz nie wywierają wpływu technologicznego na gotowy produkt;"

Istotniejsze są jednak inne akty prawne będące aktami wykonawczymi do powyższej ustawy:

- ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 23 kwietnia 2004 r. w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych i substancji pomagających w przetwarzaniu (Dz.U. 2004 Nr 94 poz. 933) wraz z późniejszymi zmianami (treść aktu, ale bez uwzględnienia późniejszych zmian, dostępna np. w serwisie abc.com.pl)

- ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do żywności i warunków ich stosowania (Dz.U. 2003 Nr 27 poz. 237) wraz z późniejszymi zmianami

- ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie znakowania środków spożywczych i dozwolonych substancji dodatkowych (Dz.U. 2002 Nr 220 poz. 1856) wraz z późniejszymi zmianami

W tych rozporządzeniach możemy szukać bardziej szczegółowych informacji, w tym informacji co do dozwolonych dawek i sposobów użycia (w tym produktów, w których mogą być użyte).
W aktach prawnych możemy natknąć sie na zwrot Quantum Satis (w skrócie: QS), co oznacza, że dla danej substancji nie ustalono dopuszczalnej dawki i stosuje się ją w dawce najniższej, niezbędnej do osiągnięcia zamierzonego efektu technologicznego, zgodnie z dobrą praktyką produkcyjną.

do góry | dodaj komentarz

Te informacje znajdziesz na różnych stronach w Internecie. Namiary na nie znajdziesz m.in. w naszym FAQ.

Poniżej prezentujemy listę Exxx podejrzanych lub nieporządanych dla wegetarian i wegan. Niestety bardzo trudno jest zredagować pełną i pewną listę dodatków niewegetariańskich lub niewegańskich. Najlepiej więc stosować zasadę ograniczonego zaufania i wyjść z założenia, że jeśli coś jest niesprecyzowane, to znaczy, że nie jest dla nas. Jeśli np. nie jest jasno napisane, że w składzie jest lecytyna sojowa, to nie wiemy czy nie jest wyprodukowana z jaj kurzych, więc weganie powinni z takich produktów zrezygnować. Analogicznie mono- i dwuglicerydy kwasów tłuszczowych. Skąd niby możemy wiedzieć jakie kwasy tłuszczowe zostały użyte do otrzymania tego składnika? Kto nie chce się niemiło zdziwić, również powinien zrezygnować z produktów zawierających go.

E120 - koszenila
E441 - żelatyna
E469 - kazeinian sodu
E470 - sole kwasów tłuszczowych
E471 - mono- i dwuglicerydy kwasów tłuszczowych + ich pochodne: E472a do E472f oraz E473 do E482
E626 - kwas guanylowy + pochodne: E627 do E630
E631 i E632 - inozyniany + pochodne: E634, E635
E901 - wosk pszczeli
E904 - szelak
E966 - laktikol
E1105 - lizozym

Lista ta powstała głównie na podstawie książki "Dodatki funkcjonalne do żywności", A.Rutkowski, S.Gwiazda, K.Dąbrowski. Niestety jest tam zamieszczony opis otrzmywania tylko wybranych dodatków, więc powyższa lista może być niekompletna (prosimy więc o wszelkie uwagi i sugestie, które pozwolą nam ją uzupełnić). Co więcej - wymienione są na niej również składniki podejrzane, które nie musza być niewege. Ale lepiej dmuchać na zimne ;)

Tak naprawdę wszystkiego nigdy się nie ominie. Kto wie, jakie ulepszacze i dodatki (z czego wyprodukowane) dodawane są do pieczywa na przyklad. A mąka? Niby ok, ale jakieś robaczki (tzw.tło) na pewno dostały się do zboża. Może jeden na tonę mąki na przykład, ale jest...

Przeczytajcie też koniecznie zamieszczony poniżej opis "Wybrane zwierzęce dodatki do produktów".

do góry | komentarze [17] | dodaj komentarz

Lecytyna sojowa, lecytyna i inne lecytyny mają to samo oznaczenie E 322 (zgodnie z prawem UE).
Poza tym lecytyna sojowa jest mylnie traktowana jako wegetariańska - a to jest błąd. Do jej produkcji uzywa się składników pochodzenia zwierzęcego (tłuszcze!).


do góry | komentarze [15] | dodaj komentarz

W wypadku margaryn i "Planty" oprócz możliwej zawartości serwatki czy lecytyny w margarynach/"masle roslinnym" (przeważnie ale nie zawsze roślinnej - jeśli roślinnej to oznaczonej jako "sojowa") wątpliwości w obu przypadkach może budzić zawartość mono- i dwuglicerydów kwasów tłuszczowych jako emulgatora. Składniki te mogą pochodzić zarówno z roślin jak i zwierząt. Pochodzenie nie jest wiadome a próby rozstrzygnięcia u producentów margaryn źródeł tego składnika pozostają bez odpowiedzi.

"Provamel" jest producentem wolnej od składników zwierzęcych i mało przetworzonej margaryny, dostępne są też wegańskie margaryny innych producentów, ale są one w Polsce nadal dość trudno dostępne i drogie. Poza tym roślinne tłuszcze utwardzone też wcale nie są zdrowe (patrz: tłuszcze trans).

Można polecić używanie w zastępstwie tłuszczów płynnych jak oliwa i oleje. Czasem wymaga to jednak modyfikacji przepisów, gdyż tłuszcze płynne posiadają nieco inne właściwości, co jest zauważalne szczególnie w wypiekach.

do góry | komentarze [1] | dodaj komentarz

Do wyrobu serów żółtych (z nich z kolei wyrabia się sery topione) używana jest podpuszczka (enzym). Podpuszczka może być syntetyczna lub naturalna - pozyskiwana z przewodu pokarmowego cielaków (jest wytwarzana przez śluzówkę żołądka).

"Zastosowanie: sery podpuszczkowe, wytracanie skrzepu serowarskiego" - cytat za "Dodatki funkcjonalne do żywności", A.Rutkowski, S.Gwiazda, K.Dąbrowski.

Polecam również przejrzenie faq, a w szczególności zapoznanie się z pytaniem "Gdzie znajdę listę serów bez podpuszczki?"
http://www.vege.pl/str.php?dz=7#275

do góry | komentarze [13] | dodaj komentarz

Albumina (białko jajka) - używa się do żywności jako subst. wiążącą. Można zastąpić skrobią np. ziemniaczną czy kukurydzianą.

Gliceryna/glicerol (pochodzi zarówno z tłuszczów zwierzęcych, jak i produktów roślinnych) - używana jako emulgator. Odmiany zwierzęce można zastąpić roślinymi.

Karuk rybi - substancja klarująca i środek filtracyjny. Zastosowanie: napoje spirytusowe, soki, piwo, ocet fermentacyjny, hydrolizaty białkowe. Alternatywą może być węgiel roślinny (aktywny).

Kawior (tzn. ikra, czyli jajka rybie) - używane do potraw.

Kazeina (białko mleczne) - używa się przede wszystkim do wyrobów nabiałowych, głównie serów. Weganie mogą zastąpić przez tofu, "wyroby z orzechów" itp. (Hm, czy potrzeba w ogóle zastępować?? - tłum.)

Koszelina/ kwas karminowy/ karmin (z drobno zmielonych specjalnych mszyc) - czerwony barwnik, używany do barwienia słodyczy, czerwonych win, kosmetyków oraz filmów. Można zastąpić czerwonymi barwnikami roślinnymi, np. czerwonym burakiem. Oznaczany jako E 120.

Kuwertura - półprodukt cukierniczy, substancja zastępująca polewy czekoladowe. Może zawierać składniki pochodzenia zwierzęcego lub nie. Składa się m.in. z cukru lub innej substancji słodzącej, tłuszczu, miazgi kakaowej, lecytyny.

Laktoza/cukier mleczny (z mleka, lecz aby było mleko, krowa musi urodzić cielaka, który, jesli jest płci męskiej, zostaje zabijany i tak powstaje"cielęcina", następnie przez resztę zycia krowy sztucznie wymuszana jest u niej laktacja i to w ilościach nienaturalnych! - tłum.) - używana w licznych produktach spożywczych, nawet "wegetariańskich", jak też dodatkach żywieniowych oraz szamponach.

Laktikol - otrzymywany przez uwodornienie laktozy. Zastosowanie: przetwory owocowe, desery niskokaloryczne i bezcukrowe, produkty sproszkowane, guma do żucia, lody.

Lecytyna (zwykle z białka sojowego, choć czasem z jajek) - używana do produkcji żywności. Oczywiście wariant zwierzęcy z łatwością zastąpić można roślinnym.

Mąka kostna (ze zmielonych kości zwierzęcych) - używana jako nawóz, tabletki wapniowe tudzież jako składnik past do zębów. Można zastąpić dolomitem (pochodzenia mineralnego).

Pepsyna (z żołądków świń) - używana do serów oraz dodatków żywieniowych (tzw. suplementów typu witaminy, minerały i inne "cuda") (uwaga Muzułmanie, Żydzi, Adwentyści i inni przestrzegający zasad czystości rytualnej: nieczyste! - tłum.). Można zastąpić wyrobami drożdzowymi.

Piżmo (z organów płciowych azjatyckich saren) - używany do perfum (chyba też kadzidełek! - tłum.) oraz do żywnosci jako dodatek smakowy. Można zastąpić innymi olejami.

Podpuszczka/renina (enzym z żołądków zabitych cieląt) - używana w produkcji serów. Można zastępować np. sokiem cytrynowym. Istnieją nieliczne rodzaje serów bezpodpuszczkowych. (czy aby napewno...? - tłum.)

Sól jeleniowa (czy to ma jakąś polską nazwę? - tłum.) (z jelenich rogów) - używana do produkcji żywności (np. różnych ciastek - dod. od tłumacza). Można zastąpić. Zwykle produkuje sie jej sztuczną wersję.

Szelak (uzyskiwany z owadów) - używany do nadawania połysku lakierom samochodowym, do słodyczy oraz leków. Istnieją roślinne alternatywy.

Testosteron (hormon płciowy) używany do "suplementów żywieniowych".

Tłuszcz/olej morski (zwykle z ryb) - używany często w wyrobach piekarskich (chleb, ciastka). Oczywiście bez problemu zastępowalny olejami roślinnymi.

Tłuszcz cukierniczy (częściowo lub po prostu - smalec wieprzowy). Słodycze, ciastka, "krakersy" i inne wyroby piekarskie. (Pączki - też nie wiadomo do końca w czym smażone, pomimo iż sprzedawca zapewnia, że w oleju. Hm... może i częściowo w oleju...? - tłum.)

Witamina D (z lanoliny i tuszczw rybnych) - również składnik suplementów/dodatków żywieniowych.

Węgiel kostny (węgiel medyczny, węgiel aktywowany lub aktywny) - (uzyskiwany przez beztlenowe wypalanie kości zwierzęcych), używany w procesie rafinacji cukru oraz do produkcji win. Istnieją wszak inne mozliwosci filtrowania.

Wosk pszczeli - pozyskiwany z plastrów miodu. Substancja nabłyszczająca i tworząca polewy, nosnik aromatów owocowych i miodowych, rozpuszczalnik do barwników spożywczych i polew.

Żelatyna (z rozgotowanych kosci zwierzecych) - szeroko stosowana w produkcji słodyczy, dżemów owocowych, galaretek, jogurtów (nawet tych "naturalnych BIO"!), filmow, tabletek, kosmetyków i wielu jeszcze innych. Znajduje się w zaskakująco wielu przeróżnych produktach spożywczych! Można zastąpić przez agar-agar, algi oraz pektynę.

PS. Prosze o poprawki tłumaczenia.

do góry | komentarze [40] | dodaj komentarz

Uwaga! Poniższe rozporządzenie zostało uchylone przez nowe:
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie znakowania środków spożywczych (Dz. U. 2007 Nr 137 poz. 966), które również zdążyło już kilka razy być zmienione. Treść rozporządzenia można znaleźć m.in. na isap.sejm.gov.pl (tylko w pdf, ale z pełna informacja o podstawie prawnej, zmianach itp.) oraz www.abc.com.pl (wersja html bez informacji o aktach zmieniających).

---

Zagadnienie to reguluje ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie znakowania środków spożywczych i dozwolonych substancji dodatkowych (Dz.U. 2002 Nr 220 poz. 1856) wraz z późniejszymi zmianami.

Większość osób pewnie nie spodziewa się znalezienia tam istotniejszych informacji, ale... warto, aby wegetarianie, osoby uczulone na pewne produkty spożywcze, oraz inne osoby zapoznały sie z nim. Poniżej cytujemy jego fragmenty. Szczególnie interesujący dla wegusów może być §4 - szkoda tylko, że producenci z tej opcji nie korzystają... przynajmniej dotychczas.

§ 3.
1. Środek spożywczy w opakowaniu jednostkowym znakuje się dodatkowo poprzez zamieszczenie informacji:
[...]
2) "zawiera substancję/e słodzącą/e", jeżeli środek spożywczy zawiera jedną lub więcej substancji słodzących;
3) "zawiera cukier/cukry i substancję/e słodzącą/e", jeżeli środek spożywczy zawiera jednocześnie cukier lub cukry oraz jedną lub więcej substancji słodzących;
4) "zawiera źródło fenyloalaniny", jeżeli środek spożywczy zawiera aspartam;
[...]
6) o gatunku rośliny, z której pochodzi skrobia, jeżeli oznakowanie środka spożywczego wskazuje na obecność w nim skrobi lub skrobi modyfikowanej fizycznie lub enzymatycznie, a skrobia ta może zawierać gluten.

3. Informacje, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, zamieszcza się w tym samym polu widzenia co nazwę środka spożywczego.

§ 4. Oznakowanie środka spożywczego może dodatkowo zawierać następujące informacje:

1) "wyprodukowano metodami integrowanymi" lub skrót "IPO" (Integrowana Produkcja Ogrodnicza) – w przypadku owoców wyprodukowanych w wyniku metody dającej pierwszeństwo metodom ekologicznym, minimalizującej niepożądane efekty uboczne stosowanych środków ochrony roślin i nawozów sztucznych, z uwzględnieniem ochrony środowiska, jeżeli producent posiada dokumentację potwierdzającą stosowanie takiej metody produkcji;

2) "produkt może być spożywany przez wegetarian", pod warunkiem że środek spożywczy nie zawiera składników pochodzących z nieżywych zwierząt oraz że substancje pochodzące z nieżywych zwierząt nie były używane w procesie produkcyjnym;

3) "produkt może być spożywany przez wegan", pod warunkiem że środek spożywczy nie zawiera żadnych składników pochodzenia zwierzęcego oraz że składniki takie nie były używane w procesie produkcyjnym.

§ 5.
1. Informację, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 2, podaje się w formie wykazu występujących w środku spożywczym składników [...], zwanego dalej "wykazem składników", z podaniem nazwy składnika, według ich masy, w porządku malejącym [...]
[...]

3. W przypadku składnika złożonego z kilku składników, który stanowi co najmniej 25% gotowego środka spożywczego, w wykazie składników tego środka podaje się nazwę takiego składnika złożonego wraz z wyszczególnieniem występujących w nim składników, według ich masy w porządku malejącym.

4. Nie wymaga się podawania w wykazie składników:
1) części składowych składnika, które zostały czasowo oddzielone w procesie produkcyjnym, a później ponownie dodane w ilości nieprzekraczającej ich pierwotnej zawartości;
2) innych niż aromaty dozwolonych substancji dodatkowych, których obecność w danym środku spożywczym wynika z tego, że były one zawarte w jednym lub większej ilości składników tego środka spożywczego, pod warunkiem że nie pełnią one funkcji technologicznej w tym środku spożywczym;
3) substancji pomagających w przetwarzaniu;
4) substancji użytych w procesie produkcji, w ilości ściśle niezbędnej jako rozpuszczalniki, w tym rozpuszczalniki ekstrakcyjne albo nośniki dozwolonych substancji dodatkowych, w tym jako nośniki aromatów;
5) wody jako składnika środka spożywczego: [...]

§ 6.
1. Zamieszczając w wykazie składników dozwolone substancje dodatkowe, podaje się ich nazwę lub symbol oraz funkcję technologiczną, określone przepisami w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych, substancji pomagających w przetwarzaniu i warunków ich stosowania, a w przypadku aromatów podaje się określenie „aromat(y)” albo nazwę lub opis, o których mowa w tych przepisach.

§ 8.
1. W wykazie składników zamiast nazwy składnika może być podana jedynie nazwa kategorii składników, do której składnik ten należy; składniki, w stosunku do których zamiast ich nazwy może być podana nazwa ich kategorii, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia.

---
Przy czym zapis z § 8 dotyczy takich ogólnych nazw jak olej, tłuszcz, przyprawy, zioła, warzywa, owoce kandyzowane itp.

do góry | komentarze [9] | dodaj komentarz

© 1999-2010 vege.pl